Hər xəstəxana fərqlidir, amma müxtəlif müəssisələrdə bir neçə dəfə müalicə aldıqdan sonra əminliklə deyə bilərəm ki, psixiatriya xəstəxanaları filmlərdə və televiziyada göstərildiyi kimi deyil.

Bu sistemlərdə bir çox problem var və onlar heç də mükəmməl deyil. Bunu gözəlləşdirməyə çalışmayacağam, amma insanların təsəvvüründə formalaşdığı qədər qorxulu da deyillər. Əlbəttə, bunlar istirahət üçün gediləcək yerlər deyil, lakin məqsədləri insanları təhlükəsiz saxlamaq və düzgün istiqamətə yönəltməkdir. Bunun üçün də filmlərdəki kimi məcburi köynəklərə və yumşaq divarlı kameralara ehtiyac yoxdur.

Bu gün psixiatriya xəstəxanalarının keçmişdəki “ruhi xəstəxana” stereotiplərini necə təkzib etdiyini göstərən yeddi məqam var.

1. Mif: “Dəlixanadakı” hər kəs ağız suyu axan, özündən xəbərsiz bir zombidir.

Reallıq: Əvvəllər ruhi xəstələri düşünəndə gözümün qarşısına sanki canlı ölülər gəlirdi. Solğun üzlü, xalat və başmaqla sürünərək gəzən, sanki zombiyə bənzəyən insanlar təsəvvür edirdim. Düşünürdüm ki, işçilər insanları itaətə məcbur etmək üçün onlara o qədər dərman verirlər ki, nəticədə onlar məqsədsiz şəkildə dolaşaraq boş-boş baxırlar.

Amma həqiqət bunun tam əksinə idi. Tanıdığım və ünsiyyətdə olduğum xəstələr enerjili və həyat dolu insanlar idi. Onlar oyun oynayır, pazllar həll edir və yaxınları ilə söhbət edirdilər. Təbii ki, çətin vəziyyət yaşayan insanlar da olurdu. Bəzən ağlayan və ya boşluğa baxan insanlara rast gəlirdim. Lakin bu, onların məcburi şəkildə itaətə gətirilməsi və ya iradələri əleyhinə dərmanla uyuşdurulması səbəbindən deyil, dissosiasiya və ya xəstəliklə əlaqəli olurdu.

2. Mif: Ruhi xəstələrin hamısı aqressiv və təhlükəlidir.

Reallıq: Ağır psixi xəstəlikləri olan insanlar digər insanlardan daha çox zorakılığa meyilli deyillər. Əksinə, onlar ümumi əhali ilə müqayisədə zorakı cinayətlərin qurbanı olmağa 10 dəfədən çox daha çox məruz qala bilərlər.

Xəstəxanalarda çox mehriban insanlarla tanış olmuşam. Onların bəzilərində, əlbəttə, qəzəblə bağlı problemlər var idi, amma heç biri mənə qarşı təhdidkar davranmırdı. Əksinə, bir çoxu bölmədə utancaq və özünə qapanmış vəziyyətdə olurdu. Psixiatriya müəssisəsinə daxil olan bəzi insanların zorakı davranış və ya impulslarla bağlı keçmişi ola bilər. Lakin mənim təcrübəmə görə, zorakı impulsların əksəriyyəti başqalarına deyil, insanın özünə zərər verməsi ilə bağlı idi.

3. Mif: İşçilər dərmanı zorla boğazından aşağı tökəcəklər.

Reallıq: Bu yaxınlarda yeni təyin olunmuş dərmanı qəbul etmək istəməyən bir otaq yoldaşım var idi və o, dərmanı qəbul etmədi. Mən heç vaxt kiminsə dərman qəbul etməyə və ya istəmədiyi hər hansı bir şeyi etməyə məcbur edildiyini görməmişəm.

Psixiatrlar müalicənin gedişatını və uyğun dərman planını müəyyənləşdirmək və nəzarətdə saxlamaq üçün xəstələrlə mütəmadi görüşürlər. Həkimlərin dərmanla bağlı tövsiyələr verməsi onların işidir, lakin bu, kiminsə ağzına zorla dərman qoymaları demək deyil.

Bunlar mənə təyin olunan və öz istəyimlə qəbul etdiyim dərmanlardır.

4. Mif: EKT qorxulu və zorakı bir cəzadır.

Reallıq: EKT (elektrokonvulsiv terapiya) hələ də psixiatriya müəssisələrində, xüsusilə müalicəyə davamlı klinik depressiya və bipolyar pozuntunun müalicəsində istifadə olunan prosedurlardan biridir. Lakin filmlərdə göstərildiyi kimi deyil. İnsanlar cəza olaraq sürüyə-sürüyə müalicəyə gətirilmir, qışqıraraq müqavimət göstərmirlər. Onlar nəhəng dəri qayışlarla bağlanmır və huşları açıq vəziyyətdə bədənlərinin qıcolmaya məruz qalmasını izləmir.

Mənim təcrübəmdə müalicə otağına daxil oldum, uzandım və heç nə hiss etməyim üçün mənə anesteziya verildi. Sonrakı xatırladığım şey bərpa otağında gözümü açmağım oldu.

Bu, yenə də çətin və emosional bir təcrübə idi və o vaxtdan bəri yaddaşımla bağlı problemlər yaşamışam. Lakin mən huşum açıq vəziyyətdə elektrik cərəyanına məruz qalmadım və itaətə məcbur edilmədim.

EKT bəzi insanlar üçün olduqca faydalı da ola bilər. Yeddi dəfə xəstəxanada müalicə almış xəstə yoldaşım Jessica Bishop belə deyir:

“EKT indiyə qədər mənim üçün həyat qurtaran bir müalicə olub. Mən fəaliyyət göstərə bilirəm və yarımştat işləyə bilirəm. Əgər depressiya və kədər sizi həddindən artıq sıxırsa və vəziyyət çox mürəkkəbdirsə, EKT-ni sınamağı tövsiyə edirəm.”

5. Mif: Bütün xəstəxanalar eynidir və sizi təmiz havaya çıxmağa imkan vermədən içəridə kilidli saxlayırlar.

Reallıq: Filmlərdə bütün psixiatriya xəstəxanaları eyni görünür və eyni hiss yaradır. Əslində isə müxtəlif tipli müəssisələr mövcuddur. Dövlət xəstəxanaları, özəl xəstəxanalar və rezident proqramlar var. Bəziləri açıq, bəziləri isə qapalı olur. Bəzilərində insanlar bütün vaxtlarını içəridə keçirirlər, digərlərində isə hasarlanmış açıq hava sahələri mövcuddur.

Sonuncu dəfə xəstəxanada olduğum zaman işçilərin müşayiəti ilə gündə iki dəfə gəzintiyə çıxmaq mümkün idi.

6. Mif: Telefonunuz və digər cihazlarınız əlinizdən alınacaq və xarici dünya ilə əlaqəniz kəsiləcək.

Reallıq: Olduğum müəssisələrdən yalnız birində telefonumu və kompüterimi yanımda saxlamağa icazə verilmirdi. Bir müəssisədə isə otağımda kabelləri saxlaya bilməzdim. Buna görə cihazlarımı bir-bir tibb bacılarının məntəqəsində şarj etməli olurdum. Amma ən azı cihazlarımı istifadə edə bilirdim.

Ailəmlə və dostlarımla imkanım olduğu qədər danışmağa icazəm var idi. Hətta xəstəxanada olduğum müddətdə bloq da yazırdım. Üç fərqli xəstəxanaya yerləşdirilməyim zamanı belə, “Broken Light Collective” adlı qeyri-kommersiya onlayn fotoqrafiya qalereyamı hər gün davam etdirirdim.

İstədiyiniz və imkanınız olduğu halda xarici dünya ilə əlaqə saxlamağın bir yolunu tapmaq mümkündür.

7. Mif: Xəstəxanadan “tam sağalmış” vəziyyətdə evə qayıdacaqsınız.

Reallıq: Mən həqiqətən düşünürdüm ki, müalicə müddətimi başa vurduqdan sonra xəstəxananın fırlanan qapısından xoşbəxt və sağlam şəkildə çıxıb azadlığa qovuşacağam. Amma mənim və tanış olduğum bir çox insanın təcrübəsində bu belə olmadı.

Xəstəxanaların edə biləcəyi əsas şeylər insanın təhlükəsizliyini təmin etmək, dərmanlarını tənzimləmək və ya nəzarətdə saxlamaq, insan buna açıqdırsa, ona vəziyyətin öhdəsindən gəlmək üçün müxtəlif bacarıqlar öyrətmək, daha sonra isə müalicənin davamı üçün plan hazırlamaqdır.

Sonrakı müalicə müxtəlif formalarda ola bilər: hər gecə evə qayıtdığınız qismən xəstəxanaya yerləşdirmə proqramlarından tutmuş intensiv ambulator proqramlara və ya sizi xəstəxanadan kənarda müalicə edən həkimlərin nəzarətinə qədər.

Əsas çətinlik xəstəxanadan çıxdıqdan sonra da davam edir. Xəstəxana kömək edə bilər, amma bu, problemləri bir anda həll edən sürətli bir vasitə deyil.

Əgər həyatınızın hansısa mərhələsində xəstəxanada müalicə almağınız lazım gələrsə, bu təcrübənin necə keçəcəyi müəyyən dərəcədə sizin yanaşmanızdan da asılı olacaq.

Özünüzə qayğı göstərsəniz, qaydalara əməl etsəniz, qrup görüşlərində iştirak etsəniz və vəziyyətin öhdəsindən gəlmək üçün yeni bacarıqlar öyrənsəniz, xəstəxanadan daxil olduğunuz vaxtdan daha yaxşı vəziyyətdə çıxa bilərsiniz.

Əgər müalicəyə hər addımda müqavimət göstərsəniz, qaydaları pozsanız və qrup görüşlərində iştirak etməsəniz, proqramdan çox şey əldə etməməyiniz mümkündür. Mən hər iki yanaşmanı sınamışam və birincisini daha məqsədəuyğun hesab edirəm.