Müalicə ilə sanatoriya istirahəti istirahətin sağlamlığın bərpası ilə birləşdirildiyi, həkim nəzarəti altında həyata keçirilən kompleks sağlamlaşdırma proqramıdır. Adi dəniz və ya dağ istirahətindən fərqli olaraq, burada əsas diqqət təbii müalicə amillərinə və fərdi şəkildə seçilən fizioterapevtik prosedurlara yönəldilir. Belə istirahət yalnız gündəlik gərginlikdən uzaqlaşmağa deyil, həm də uzunmüddətli sağlamlıq nəticələri əldə etməyə kömək edir.
Sanatoriya müalicəsinin əsas üstünlüyü kompleks yanaşmadır. Burada tibbi müşahidə, müalicəvi qidalanma, düzgün gündəlik rejim, təmiz havada fiziki aktivlik və psixoloji rahatlama bir-birini tamamlayaraq daha yüksək nəticə verir. Bu səbəbdən sanatoriyada aparılan müalicə şəhər şəraitində ayrı-ayrı prosedurların tətbiqindən daha effektiv hesab olunur.
Sanatoriya müalicəsi əsasən profilaktik və bərpaedici xarakter daşıyır. O, kəskin xəstəliklərin müalicəsi üçün deyil, orqanizmin möhkəmləndirilməsi, xroniki xəstəliklərin remissiya dövrünün uzadılması və ümumi həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi məqsədi daşıyır. Müalicə kursunu başa vuran insanların əksəriyyəti yuxunun yaxşılaşdığını, yorğunluğun azaldığını və bir neçə ay ərzində özlərini daha enerjili hiss etdiklərini qeyd edirlər.
Sanatoriya istirahəti xüsusilə kəskinləşmə mərhələsində olmayan xroniki xəstəlikləri olan insanlar üçün tövsiyə edilir. Dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri, artrit, artroz, osteoxondroz, travma və əməliyyatlardan sonrakı bərpa dövrü, sinir sistemi pozğunluqları, stress, yuxu problemləri, vegetativ pozğunluqlar, ürək-damar xəstəliklərinin ilkin mərhələləri, ginekoloji və uroloji problemlər, dəri xəstəlikləri, endokrin və maddələr mübadiləsi pozğunluqları sanatoriya müalicəsinin ən geniş göstərişləri sırasındadır.
Daimi yorğunluq, emosional tükənmə və iş qabiliyyətinin azalması yaşayan, lakin ciddi xəstəliyi olmayan insanlar üçün də sanatoriya sağlamlığın qorunması və gələcək problemlərin qarşısının alınması baxımından faydalıdır. Bu istirahət növü həm yaşlı insanlar, həm də uşaqlı ailələr üçün uyğun hesab olunur.
Sanatoriyalarda tətbiq olunan prosedurlar müəssisənin profilindən və yerləşdiyi bölgənin təbii müalicə imkanlarından asılı olaraq dəyişir. Ən geniş yayılmış üsullara balneoterapiya, müalicəvi palçıq tətbiqləri, elektroterapiya, maqnitoterapiya, lazer terapiyası, ultrasəs müalicəsi, parafin və ozokerit tətbiqləri, klassik və müalicəvi masaj, müalicəvi bədən tərbiyəsi, kinezioterapiya, inhalyasiya, haloterapiya, fitoterapiya və dietoterapiya daxildir.
Mineral və radon vannaları sinir sistemi, oynaqlar və qan dövranı sisteminə müsbət təsir göstərərək ağrı və iltihabı azaltmağa kömək edir. Müalicəvi palçıq qan dövranını yaxşılaşdırır, toxumaların qidalanmasını gücləndirir və oynaq, dəri xəstəliklərində müsbət nəticələr verir. Fizioterapiya prosedurları isə toxumaların bərpasını sürətləndirərək ümumi müalicənin effektivliyini artırır.
Sanatoriya müalicəsinə başlamazdan əvvəl həkim məsləhəti almaq vacibdir. Xəstəliklərin kəskinləşməsi, kəskin infeksiyalar, bəzi ürək-damar və onkoloji xəstəliklər zamanı belə müalicə tövsiyə olunmur. Buna görə sanatoriya-kurort kartı əsasında hər bir pasiyent üçün fərdi müalicə proqramı hazırlanır.
Ən optimal müalicə müddəti 10–21 gün hesab edilir. Daha qısa kurslarda tam effekt əldə etmək çətin ola bilər. Mütəxəssislər sağlamlığın qorunması məqsədilə sanatoriya müalicəsini ildə bir və ya iki dəfə təkrarlamağı tövsiyə edirlər.
Müalicə ilə sanatoriya istirahəti sağlamlığa qoyulan dəyərli investisiyadır. Bu istirahət növü peşəkar tibbi nəzarəti, təbii müalicə amillərini və tam dincəlmə imkanını bir araya gətirərək həm xroniki xəstəlikləri olan insanlar, həm də sağlamlığını qorumaq istəyən hər kəs üçün effektiv seçim hesab olunur.