Reabilitasiya sağlamlığın təşviqi, xəstəliklərin qarşısının alınması, müalicə və palliativ qayğı ilə yanaşı ümumdünya sağlamlıq təminatının vacib hissəsidir.
Reabilitasiya uşağa, böyüyə və ya yaşlı insana gündəlik fəaliyyətlərdə mümkün qədər müstəqil olmağa kömək edir və onların təhsil, iş, istirahət və ailəyə qayğı göstərmək kimi mühüm həyat fəaliyyətlərində iştirakını təmin edir.
Hazırda dünyada təxminən 2,4 milyard insan reabilitasiyadan faydalana biləcək sağlamlıq vəziyyəti ilə yaşayır.
Dünya əhalisinin sağlamlıq xüsusiyyətlərində baş verən dəyişikliklər səbəbindən reabilitasiyaya ehtiyacın gələcəkdə daha da artacağı gözlənilir. İnsanlar daha uzun yaşayır, lakin xroniki xəstəliklər və əlillik halları da artır.
Hazırda reabilitasiya xidmətlərinə olan ehtiyac böyük ölçüdə qarşılanmır. Bəzi aşağı və orta gəlirli ölkələrdə reabilitasiyaya ehtiyacı olan insanların 50%-dən çoxu bu xidmətləri ala bilmir.
Münaqişələr, təbii fəlakətlər və xəstəlik epidemiyaları kimi fövqəladə hallar reabilitasiya ehtiyacını kəskin artırır və eyni zamanda mövcud xidmətlərin göstərilməsinə mane olur.
Reabilitasiya Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin 3-cü bəndinin — “Bütün yaşlarda sağlam həyatın təmin edilməsi və rifahın təşviqi” məqsədinin həyata keçirilməsi üçün əsas strategiyalardan biridir.
Reabilitasiyaya ümumi baxış
Reabilitasiya belə müəyyən edilir:
“Sağlamlıq vəziyyəti ilə əlaqəli məhdudiyyətləri olan insanların funksional imkanlarını optimallaşdırmaq və əlilliyi azaltmaq üçün ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqədə həyata keçirilən müdaxilələr toplusudur.”
Sadə dillə desək, reabilitasiya uşağa, böyüyə və ya yaşlı insana gündəlik həyat fəaliyyətlərində mümkün qədər müstəqil olmağa kömək edir.
Bu proses insanın:
təhsil almaq;
işləmək;
istirahət etmək;
ailəsinə və cəmiyyətə faydalı olmaq
imkanlarını artırır.
Reabilitasiya bunu aşağıdakı yollarla həyata keçirir:
əsas sağlamlıq problemləri və onların yaratdığı simptomlarla işləmək;
insanın ehtiyaclarına uyğun olaraq ətraf mühiti dəyişdirmək;
köməkçi vasitələrdən istifadə etmək;
özünə qulluq və sağlamlıq idarəetməsi bacarıqlarını inkişaf etdirmək;
gündəlik fəaliyyətləri daha təhlükəsiz və müstəqil şəkildə yerinə yetirmək üçün uyğunlaşdırmaq.
Bu yanaşmalar birlikdə insanlara aşağıdakı çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə kömək edə bilər:
düşünmə;
görmə;
eşitmə;
ünsiyyət;
qidalanma;
hərəkət etmə problemləri.
Kimlərə reabilitasiya lazım ola bilər?
Hər bir insan həyatının müəyyən mərhələsində reabilitasiyaya ehtiyac duya bilər.
Bu ehtiyac aşağıdakı hallarda yarana bilər:
zədədən sonra;
əməliyyatdan sonra;
xəstəlik və ya sağlamlıq problemi zamanı;
yaş artdıqca fiziki imkanların azalması nəticəsində.
Reabilitasiyaya nümunələr
Reabilitasiya xidmətlərinə aşağıdakılar daxildir:
Nitq və dil terapiyası
Beyin zədəsindən sonra insanın ünsiyyət qabiliyyətinin yaxşılaşdırılması üçün tətbiq olunur.
Fiziki məşqlər
İnsult və ya Parkinson xəstəliyi olan şəxslərdə:
əzələ gücünü artırmaq;
hərəkət imkanlarını yaxşılaşdırmaq;
tarazlığı bərpa etmək
üçün istifadə edilir.
Yaşlı insanların ev şəraitinin uyğunlaşdırılması
Bu üsul:
təhlükəsizliyi artırır;
müstəqilliyi qoruyur;
yıxılma riskini azaldır.
Ürək xəstəlikləri zamanı təlimlər
Xəstələrə təhlükəsiz fiziki fəaliyyət göstərmək və sağlam həyat tərzi qurmaq öyrədilir.
Protez istifadəsinə hazırlıq
Əl və ya ayaq amputasiyası olan şəxslərə:
protezdən istifadə etmə bacarığı;
protezin hazırlanması;
uyğunlaşdırılması
üzrə dəstək göstərilir.
Yanıq əməliyyatlarından sonra bərpa
Bu zaman:
dərinin sağalmasına kömək edən üsullar;
şişkinliyin azaldılması;
hərəkət imkanlarının bərpası
həyata keçirilir.
Serebral iflic zamanı müalicə
Uşaqlarda əzələ sərtliyini azaltmaq və hərəkət imkanlarını artırmaq üçün müxtəlif müalicə üsullarından istifadə olunur.
Psixoloji dəstək
Onurğa beyni zədəsindən sonra yaranan emosional çətinliklərin aradan qaldırılması üçün tətbiq edilir.