Naftalanın tarixi olduqca qədim və zəngindir.
Müalicəvi xüsusiyyətlərinə görə dünyada analoqu olmayan Naftalan nefti fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərinə əsasən digər neft növlərindən ciddi şəkildə fərqlənir.
Bu neftin əsas fərqləndirici cəhətlərindən biri onun tərkibində yüngül fraksiyaların və bərk parafin karbohidrogenlərinin olmamasıdır.
Qaynama temperaturunun yüksək olması (190-220°C) səbəbindən Naftalan neftində benzin fraksiyası mövcud deyil.
Bundan əlavə, tərkibində kifayət qədər yüksək miqdarda qətranın (14%) olması və su ilə davamlı emulsiya yaratması Naftalan neftini digər neft növlərindən ayıran əsas xüsusiyyətlərdən hesab olunur.
Hələ 1946-cı ildə akademik Y. Məmmədəliyev Naftalan nefti üzərində apardığı araşdırmaların nəticələrini ümumiləşdirərək qeyd etmişdir ki, müxtəlif lay və horizontlardan əldə olunan neftlər bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
Hətta eyni quyudan müxtəlif dövrlərdə çıxarılan Naftalan nefti belə müəyyən xüsusiyyətlərinə görə bir-birindən qismən fərqlənə bilir.
Qədim dövrlərdən bu günə qədər minlərlə insan Naftalan neftinin müalicəvi xüsusiyyətlərindən faydalanmışdır.
70-dən artıq xəstəliyin müalicəsində istifadə olunan bu təbii sərvət xüsusi vannalara doldurularaq tətbiq edilir.
Xəstələr Naftalan vannaları qəbul etməklə müxtəlif xəstəliklərin müalicəsindən yararlanırlar.
Məhz buna görə hər il Azərbaycanın müxtəlif şəhər və rayonlarından çox sayda insan Naftalana üz tutur.
Əsasən sümük və oynaq, sinir və əzələ, dəri, ginekoloji və uroloji xəstəliklərdən əziyyət çəkən şəxslər Naftalan terapiyasına müraciət edirlər.
Bu siyahını daha da genişləndirmək mümkündür.
Lakin Naftalan neftinin çoxsaylı müalicəvi xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, ondan düzgün istifadə edilmədikdə müəyyən risklər yarana bilər.
Çünki bəzi ağır və ciddi xəstəliklər zamanı Naftalan vannalarının qəbulu əks göstəriş hesab olunur.
Buna görə də əvvəlcədən tam və dəqiq tibbi müayinədən keçmədən Naftalan müalicəsinə başlamaq tövsiyə edilmir.
Naftalan neftinin fiziki-kimyəvi xüsusiyyətləri
Naftalan nefti qəhvəyi-qonur rəngə malik, özünəməxsus aromatik qoxusu olan, yüksək özlülüyü və xüsusi çəkisi ilə seçilən mayedir.
Onun xüsusi çəkisi 0,92–0,96 arasında dəyişir, qaynama temperaturu 220°C, donma temperaturu isə -20°C təşkil edir.
Su ilə qarışdıqda davamlı emulsiya yaratması Naftalan neftinin əsas xüsusiyyətlərindən biridir.
Naftalan mürəkkəb fiziki-kimyəvi tərkibə malik qətranlı, az kükürdlü və parafinsiz neft məhsuludur.
Digər sənaye neftlərindən fərqli olaraq, onun tərkibində benzin, kerosin və liqroin kimi yüngül fraksiyalar yoxdur.
Naftalanın tərkibi
Naftalanın tərkibinə aşağıdakılar daxildir:
1. Naften karbohidrogenləri – 50-55%
2. Aromatik karbohidrogenlər – 10-15%
3. Qətranlı maddələr – 14-15%
4. Naften turşuları – 0,5-3%
5. Kükürdlü birləşmələr – 0,3-0,7%
6. Azotlu birləşmələr – 0,3%
7. Mikroelementlər (Y, Br, Cu, Mn, Zn, Li, B və s.)
Naftalan neftinin müalicəvi təsiri
Naftalan neftinin əsas müalicəvi komponentlərini onun tərkibində üstünlük təşkil edən yüksək molekullu, çoxhalqalı quruluşa malik naften karbohidrogenləri təşkil edir.
Bununla yanaşı, kükürdlü və azotlu birləşmələr, həmçinin müxtəlif mikroelementlər də Naftalanın müalicəvi təsirində mühüm rol oynayır.
Naftalan güclü iltihabəleyhinə, ağrıkəsici, damargenişləndirici, allergiyaəleyhinə və hormonabənzər təsirlərə malikdir.
Eyni zamanda maddələr mübadiləsini tənzimləyir, ovogenez, ovulyasiya və spermatogenez proseslərini sürətləndirir.
Bu xüsusiyyətlər sayəsində Naftalan nefti 70-dən artıq xəstəliyin müalicəsində effektiv şəkildə tətbiq olunur.
Yodbromlu suyun əhəmiyyəti
Yodbromlu su da Naftalan müalicəsinin mühüm hissələrindən biridir.
Naftalan nefti yerin dərinliklərindən çıxarkən tərkibində təxminən 90% su və 10% neft olur.
Müalicə prosesində isə bu nisbət dəyişərək 10% su və 90% Naftalan nefti şəklində istifadə edilir.
Naftalanla birlikdə çıxan su zəngin mineral tərkibə malikdir.
Tərkibində yod və bromla yanaşı, çoxsaylı faydalı mikroelementlər olduğuna görə müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində uğurla istifadə olunur.